AS 9100; havacılık, uzay ve savunma sanayisinin uluslararası ortak kalite yönetim sistemi standardıdır. Boeing, Airbus, Lockheed Martin, Embraer, Bombardier gibi dünya çapındaki ana sanayi şirketleri; tedarikçilerinden bu belgeyi standart bir gereklilik olarak isterler. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ), Roketsan, ASELSAN ve TEI gibi yerli ana sanayi şirketleri de tedarikçi onay süreçlerinde AS 9100'ü beklerler. Standart; ISO 9001 üzerine inşa edilmiş ancak havacılığın hata toleransının sıfır olduğu doğasına özel ek 100'ü aşkın madde içerir.
AS 9100, EN 9100 ve JISQ 9100
Standart; üç bölgesel sürümle yayımlanır:
- AS 9100D (Amerika): SAE International tarafından yayımlanır.
- EN 9100:2018 (Avrupa): CEN tarafından yayımlanır.
- JISQ 9100:2016 (Japonya): JSA tarafından yayımlanır.
Üç sürüm içerik olarak özdeştir; sadece yayım sahibi farklıdır. Belirli bir bölgede sertifikasyon alındığında; uluslararası IAQG OASIS veritabanına kaydedilir ve dünya genelinde geçerli sayılır.
ISO 9001'den Farkları
| Konu | ISO 9001 | AS 9100 |
|---|---|---|
| Konfigürasyon Yönetimi | Yok | Zorunlu (her parça için tam izlenebilirlik) |
| FOD (Foreign Object Debris) | Yok | Yabancı madde kontaminasyonu önleme programı zorunlu |
| Counterfeit Parts | Yok | Sahte parça önleme süreci zorunlu |
| Risk Yönetimi | Genel | Operasyonel risk yönetimi sahaya inmiş olmalı |
| Tedarikçi onayı | Genel | OEM onaylı tedarikçi zinciri (örneğin Boeing D1-4426) |
| İlk parça onayı | Yok | FAI (First Article Inspection) raporu zorunlu |
| Üretim kabiliyet ve kapasitesi | Genel | Spesifik üretim olgunluğu değerlendirmesi |
FOD ve Counterfeit Parts Önleme
Havacılıkta; en küçük bir yabancı madde (vida, plastik parça, paket atığı) veya sahte bir parça; uçuş güvenliğini tehlikeye atabilir. Bu yüzden AS 9100; özel olarak iki disiplini öne çıkarır:
FOD (Foreign Object Debris) Programı
Üretim alanlarında yabancı maddenin tespiti, kontrolü ve önlenmesi için sistematik bir program. FOD bölgesi tanımlama, FOD eğitimi, FOD denetimleri, FOD raporlama mekanizması gibi unsurlar içerir.
Counterfeit Parts Prevention
Sahte havacılık parçalarının üretim hattına girmesini engelleyen program. AS6174 ve AS5553 standartlarına uygun olarak tedarikçi onayı, gelen muayene, malzeme test sertifikası (CoC) zincirinin yönetilmesini gerektirir.
FAI ve PPAP Farkı
Otomotivdeki PPAP'a benzer şekilde havacılıkta FAI (First Article Inspection) uygulanır. Ancak iki farklı standart vardır:
- AS 9102: Havacılık FAI standardı. Form 1, Form 2 ve Form 3 paketinden oluşur.
- PPAP (Production Part Approval Process): Otomotivde kullanılan; 18 element içeren paket.
FAI; her parça tipi için yalnızca ilk üretim partisi için yapılır; ancak revizyon değişikliklerinde yenilenmek zorundadır.
Havacılıkta; "iyi yapılmış" bir ürün yetmez. Her ürünün nasıl yapıldığı, hangi malzemeyle yapıldığı ve kim tarafından yapıldığı 30 yıl sonra bile kanıtlanabilir olmalıdır. AS 9100; bu kanıt zincirinin yönetildiği disiplindir.
Sıkça Sorulan Sorular
- AS 9100 belgesi olmayan bir şirket havacılığa tedarikçi olabilir mi?
Çok sınırlı. Bazı yan sanayi parça veya hizmet sözleşmelerinde olabilir; ancak doğrudan uçak yapısına giren herhangi bir parça için AS 9100 fiili zorunluluktur. Yerli ana sanayi (TUSAŞ vb.) tedarikçi onay süreçleri de bu belgeyi şart koşar.
- AS 9100D ile EN 9100 arasında geçiş yapmak gerekir mi?
Hayır. Üç sürüm uluslararası karşılıklı tanınmaktadır. EN 9100 belgesi olan bir Türk şirketi; Boeing veya Lockheed Martin için tedarikçi olabilir.
- OASIS veritabanı nedir?
International Aerospace Quality Group (IAQG) tarafından işletilen merkezi tedarikçi veritabanı. AS 9100 belgeli her şirket bu veritabanına kayıtlıdır ve dünya genelinde ana sanayiler buradan onaylı tedarikçi listesini görür.
- Belgelendirme süreci ne kadar sürer?
Sıfırdan AS 9100 kurulumu 12-18 ay sürer. Mevcut ISO 9001 sistemi olan bir şirket için 8-12 ay yeterli olabilir.