Disney; dünyanın en büyük lisans işletmecilerinden biridir. Disney lisansı altında oyuncak, tekstil, ev eşyası, gıda ve diğer ürünleri üreten tüm fabrikalar; Disney'in çok katmanlı bir uyum programına dahil olmak zorundadır. Bu programın merkezinde FAMA (Facility and Merchandise Authorization) yer alır. FAMA olmadan; Disney lisanslı bir ürün hiçbir Disney perakende noktasında, partner perakende zincirinde veya kendi mağazalarında satılamaz.
Disney ILS (International Labor Standards) Programı
FAMA, Disney'in International Labor Standards (ILS) programının bir parçasıdır. ILS; üç temel sütun üzerine kuruludur:
- FAMA Tesis İzni: Üretim tesisinin Disney standartlarına uygun olduğunun doğrulanması.
- Düzenli Denetimler: ILS Audit (genellikle yıllık) ile sürdürülen uyum.
- Sürekli İzleme: Yeni risklere karşı yönlendirme; düzeltici eylem takibi.
Disney Code of Conduct'un Temel Konuları
- Yasal uyum: Üretildiği ülkenin tüm geçerli yasalarına ve düzenlemelerine uyum.
- Çevre: Yerel çevre yasalarına uyum, atık yönetimi, kimyasal kontrol.
- Zorla çalıştırma yasağı: Borç karşılığı veya pasaport tutulu çalıştırma yasağı.
- Çocuk işçiliği: 15 yaş altında çalışan istihdam yasağı (özel istisnalar dışında).
- Taciz ve istismar: Sözlü, fiziksel, cinsel taciz veya cezalandırma yasağı.
- Ayrımcılık: Hiçbir nedene dayalı ayrımcılığa izin verilmez.
- Örgütlenme özgürlüğü: Sendika ve toplu sözleşme hakkına saygı.
- Sağlık ve güvenlik: Güvenli, sağlıklı ve düzenli iş yeri.
- Çalışma saatleri: Yerel yasalara uyum ve haftalık maksimum saat sınırı.
- Ücretlendirme: En az yerel asgari ücret.
- Alt yüklenici onayı: Disney onayı olmadan alt yüklenici kullanımı yasak.
FAMA Süreci Aşamaları
- Lisans alımı: Lisans veren Disney birimi (Disney Consumer Products) ile sözleşme.
- Tesis kayıt başvurusu: Disney portalı üzerinden tesisin tescili.
- Self-assessment: Tesisin kendini değerlendirmesi.
- Disney atanmış denetçi tarafından saha denetimi: Disney; kendi seçtiği denetim kuruluşunu görevlendirir. Genellikle Bureau Veritas, SGS, Intertek gibi büyük kuruluşlar.
- Bulgu raporu ve CAP: Tespit edilen sorunların belirlenen sürede düzeltilmesi.
- FAMA onayı: Tüm bulgular kapatıldığında tesisin Disney portalında "onaylı" statüye geçmesi.
- Yıllık takip: Disney'in belirli aralıklarla saha denetimi tekrarı.
Disney Spesifik Konular
- Alt yüklenici şeffaflığı: Tüm alt yüklenicilerin önceden bildirilmesi ve onaylanması zorunlu.
- Marka korunması: Disney lisansının yetkisiz kullanımının engellenmesi.
- Ürün güvenliği: Özellikle oyuncaklarda; ASTM, EN 71, CPSIA standartlarına uygunluk.
- Çevre denetim sistemi: Çevresel kaza ve riskli olay raporlama mekanizması.
Disney FAMA; dünyada en katı tedarikçi onay programlarından biridir. Disney lisansı almak; ciddi pazar fırsatı yarattığı kadar önemli bir uyum disiplini gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
- Mevcut SMETA veya BSCI denetimim FAMA için geçerli mi?
Doğrudan değil. Disney kendi denetim protokolünü kullanır; ancak SMETA, BSCI gibi mevcut denetimler önemli bir hazırlık altyapısı sağlar. Disney bazı durumlarda mevcut denetim sonuçlarını tanır ama kendi denetimini tekrarlamak ister.
- FAMA reddi durumunda ne olur?
Lisans alınmış olsa bile; tesisinizden Disney lisanslı ürün satılamaz. Sözleşme yükümlülükleri çerçevesinde tazminat talep edilebilir.
- Disney özel olarak hangi konulara odaklanır?
Çocuk işçiliği ve zorla çalıştırma konularında sıfır tolerans. Ayrıca alt yüklenici şeffaflığı ve ürün güvenliği konularında ortalama denetimlerden daha sıkı kuralları vardır.